orthopaidikoscomgr logo

epikoinonia

ponos-xeriΤα χέρια μας είναι σύνθετες κατασκευές που μας βοηθούν να επιτελούμε πολύπλοκες ασχολίες, που μας ξεχωρίζουν από το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο, όπως οι πάσης φύσεως χειρονακτικές εργασίες, οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες, το γράψιμο και δραστηριότητες που απαιτούν δύναμη ή ευαισθησία. Αναμφίβολα τα χέρια κατέχουν σημαντική θέση στην εξέλιξη και πρόοδο του ανθρωπίνου είδους. Γι’ αυτό παθήσεις που το προσβάλλουν, δημιουργούν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, σημαντική λειτουργική ανεπάρκεια.

Ανατομία

Το χέρι αποτελεί μια πολύπλοκη ανατομική κατασκευή από οστά, τένοντες, μύες, αγγεία, νεύρα και δέρμα.
Τα 8 οστάρια του καρπού σχηματίζουν δύο σειρές. Η κεντρική σειρά (ή στοίχος) αρθρώνεται με τα οστά του αντιβραχίου, την κερκίδα και την ωλένη, ενώ η περιφερική σειρά αρθρώνεται με τα 5 μετακάρπια οστά. Ιδιαίτερη σημασία έχει η άρθρωση του 1ου μετακαρπίου με ένα οστάριο που ονομάζεται μείζον πολύγωνο. Η άρθρωση αυτή (τραπεζιομετακάρπια ή πρώτη καρπομετακάρπια άρθρωση) είναι αυτή που προσβάλλεται συχνότερα από την οστεοαρθρίτιδα. Τα μετακάρπια αρθρώνονται με την πρώτη φάλαγγα κάθε δακτύλου. Κάθε δάκτυλο έχει τρεις φάλαγγες, εκτός από τον αντίχειρα, που έχει δύο. Οι φάλαγγες αρθρώνονται και αυτές μεταξύ τους σχηματίζοντας τις μεσοφαλαγγικές αρθρώσεις.

Σε αυτό το πολύπλοκο σύστημα οστών και οσταρίων, που συνδέονται μεταξύ τους με ισχυρούς συνδέσμους, επικάθεται ένα σύστημα τενόντων, που διακρίνονται σε καμπτήρες (συντελούν στο κλείσιμο των δακτύλων) και σε εκτείνοντες (συμμετέχουν στο άνοιγμα των δακτύλων). Οι τένοντες αυτοί προέρχονται από μύες τις περιοχής του αντιβραχίου και υποστηρίζονται από ένα σύνολο συνδέσμων, που επιτρέπουν την αρμονική λειτουργία του χεριού.

Στην περιοχή του χεριού υπάρχουν και βραχείς μύες, που βοηθούν σε κινήσεις, όπως η απαγωγή (απομάκρυνση από τη μέση γραμμή) και την προσαγωγή (συμπλησίαση προς τη μέση γραμμή) των δακτύλων, όπως και η κίνηση του αντίχειρα. Η τελευταία αποτελεί το πιο σημαντικό κομμάτι της λειτουργίας του χεριού. Η δυνατότητα του αντίχειρα για αντίθεση (μπορεί να βρεθεί απέναντι σε κάθε δάκτυλο) μας διαχωρίζει από τα υπόλοιπα πρωτεύοντα (πίθηκοι). Γι’ αυτό και σοβαρή βλάβη του αντίχειρα (ακρωτηριασμός) καταλείπει μεγάλη αναπηρία και κάνει το χέρι εντελώς ακατάλληλο για σύλληψη.
Η αιμάτωση του χεριού γίνεται από δύο δίκτυα αρτηριών, που σχηματίζουν τόξα, ενώ η νεύρωση ξεκινά από ρίζες της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και έτσι εξηγείται η συμπτωματολογία από το χέρι σε ασθενείς με προβλήματα στον αυχένα.

Τέλος, το δέρμα του χεριού, άτριχο στην πλευρά της παλάμης, έχει πλούσια νεύρωση και αιμάτωση και συμπληρώνει λειτουργικά αυτό το «θαύμα» της φύσης, το ανθρώπινο χέρι.

Κλινική εικόνα

Η οστεοαρθρίτιδα της άκρας χειρός εκδηλώνεται με δύο κυρίως μορφές. Η πρώτη προσβάλλει κατεξοχήν γυναίκες στην 6η δεκαετία της ζωής του και αφορά την 1η καρπομετακάρπια άρθρωση. Οι ασθενείς αναφέρουν άλγος μετά από χειρωνακτικές εργασίες που εντοπίζεται στη ράχη του χεριού εκεί που μια νοητή γραμμή κατά μήκος του αντίχειρα συναντά την άρθρωση του καρπού. Ο πόνος αυτός εμφανίζει εξάρσεις και υφέσεις, ανάλογα με τη χρήση του χεριού και συνοδεύεται από ελαττωμένη δύναμη αυτού σε συγκεκριμένες εργασίες, όπως η άρση βάρους, το άνοιγμα πωμάτων και άλλες λεπτές εργασίες που γίνονται με τη χρήση του αντίχειρα. Σημασία έχει να γίνει διαφορική διάγνωση από τενοντίτιδες της περιοχής, που εμφανίζονται με παρόμοια συμπτώματα, και αντιμετωπίζονται πιο εύκολα.

Η δεύτερη μορφή προσβάλλει εξίσου συχνά άνδρες και γυναίκες, σε παρόμοια ηλικία και αφορά τις μεσοφαλαγγικές αρθρώσεις, δηλαδή τις αρθρώσεις μεταξύ των φαλάγγων των δακτύλων. Κυρίως προσβάλλεται η άπω φαλαγγοφαλλαγική άρθρωση (αυτή που είναι κοντά στα νύχια) και λιγότερο συχνά η εγγύς άρθρωση. Σε αυτή τη μορφή, ο πόνος συνοδεύεται και από την παραμόρφωση της άρθρωσης, λόγω της ανάπτυξης οστεοφύτων. Παρουσιάζει ισχυρό κληρονομικό χαρακτήρα και πολύ συχνά ο ασθενής αναφέρει ότι από κάτι αντίστοιχο έπασχε η μητέρα τους ή η γιαγιά τους.

Η οστεοαρθρίτιδα είναι σπάνια στις υπόλοιπες αρθρώσεις του χεριού, όπως για παράδειγμα στην άρθρωση του καρπού, όπου σχεδόν πάντα η αρθρίτιδα είναι αποτέλεσμα παλαιότερου κατάγματος, το οποίο έχει πωρωθεί (έχει κολλήσει) σε κακή θέση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει να γίνει διαφορική διάγνωση από τις αρχόμενες περιπτώσεις ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Η τελευταία είναι μια ιδιαίτερα επιθετική μορφή αρθρίτιδας, η οποία οδηγεί σε σοβαρή αναπηρία, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Συνήθως προσβάλλει τις μετακαρπιοφαλαγγικές και σπανιότερα τις εγγύς φαλαγγοφαλαγγικές αρθρώσεις. Η συνεργασία ορθοπαιδικού και ρευματολόγου θα βοηθήσει στην έγκαιρη και σωστή θεραπεία αυτών των περιπτώσεων.

Διάγνωση

Ο απλός ακτινολογικός έλεγχος είναι αρκετός για να τεθεί η διάγνωση και να αξιολογηθεί ο βαθμός των βλαβών. Η ύπαρξη οστεοφύτων, η στένωση των διαστημάτων μεταξύ των οστών, η παραμόρφωση της τραπεζιο-μετακάρπιας άρθρωσης με το υπεξάρθρημα του 1ου μετακαρπίου είναι παθογνωμονικά ακτινολογικά ευρήματα και θέτουν εύκολα τη διάγνωση.

Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως σημασία έχει να αποκλειστεί μια αρχόμενη ρευματοειδής αρθρίτιδα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο εργαστηριακός έλεγχος θα μας δώσει στοιχεία φλεγμονής (αυξημένη ΤΚΕ, αυξημένη C-αντιδρώσα πρωτεΐνη) και θα μας προσανατολίσει για περαιτέρω έλεγχο.

Θεραπεία

Η θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας της άκρας χειρός είναι κατά κύριο λόγο συντηρητική. Όπως και για τις υπόλοιπες μορφές οστεοαρθρίτιδας, η γνώση του ασθενή για το πρόβλημά του είναι καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπισή του.

Η μη φαρμακευτική θεραπευτική αντιμετώπιση είναι η βάση για όλες τις υπόλοιπες αποφάσεις σχετικά με το θεραπευτικό πρόγραμμα που θα πρέπει να ακολουθηθεί. Ο ασθενής πρέπει να διατηρεί ευκίνητες τις αρθρώσεις του και να ακολουθεί ένα πρόγραμμα ασκήσεων. Οι ασκήσεις γίνονται ευκολότερα μέσα στο νερό, αφού μειώνεται η συνυπάρχουσα δυσκαμψία. Εξίσου σημαντική είναι η αποφυγή καταπόνησης των χεριών, ειδικά όταν πρόκειται για κινήσεις που επαναλαμβάνονται συστηματικά στο σπίτι ή στη δουλειά. Οι κινήσεις αυτές θα οδηγήσουν σε εντονότερο πόνο, μεγαλύτερη δυσκολία στις κινήσεις και πιθανότατα σε ταχύτερη εξέλιξη των εκφυλιστικών βλαβών. Στην περίπτωση της αρθρίτιδας της 1ης καρπομετακάρπιας άρθρωσης η χρήση νάρθηκα, που περιορίζει το εύρος της κίνησης, βοηθά στην ανακούφιση των ενοχλημάτων και βελτιώνει τη λειτουργικότητα του χεριού.

Η φαρμακευτική θεραπεία περιλαμβάνει την τοπική και τη συστηματική χορήγηση φαρμακευτικών σκευασμάτων.
Το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες αρθρώσεις είναι εύκολα προσβάσιμες διευκολύνει τη θεραπεία με τοπικά σκευάσματα. Χρησιμοποιούνται αντιφλεγμονώδεις κρέμες, αλοιφές που περιέχουν καψαϊκίνη, καθώς επίσης γίνοται ενδαρθρικές εγχύσεις κορτικοστεροειδών και υαλουρονικού οξέος.

Η συστηματική φαρμακευτική θεραπεία γίνεται με:

1. Φάρμακα με συμπτωματική αναλγητική δράση (απλά αναλγητικά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη) και

2. Φάρμακα τροποποιητικά της νόσου (θειική γλυκοζαμίνη, διασερίνη).

Η χειρουργική θεραπεία ακολουθείται στις επίμονες περιπτώσεις, που ο πόνος δεν υφίεται με άλλο τρόπο, και αφορά κατά κύριο λόγο την τραπεζιο-μετακάρπια άρθρωση. Έχουν προταθεί διαφόρων ειδών επεμβάσεις. Αυτές που χρησιμοποιούνται συχνότερα είναι:

1.  η αφαίρεση του μικρού οσταρίου του καρπού που αρθρώνεται με το 1ο μετακάρπιο (μείζον πολύγωνο) και η πλήρωση του κενού με τενόντιο μόσχευμα που λαμβάνεται από την περιοχή του καρπού και

2. η αρθρόδεση της συγκεκριμένης άρθρωσης, δηλαδή η κατάργησή της.